State Council of Educational Research and Training, Maharashtra
समता विभाग
विभागाची स्थापना :-
राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषदेंतर्गत दि. १७ ऑक्टोबर २०१६ च्या शासन निर्णयानुसार समता विभागाची स्थापना करण्यात आली.
विभागाची संरचना / पदसंरचना :-
| अ.क्र. | पदाचे नाव | मंजूर पदे | कार्यरत पदे |
|---|---|---|---|
| १) | प्राचार्य | ०१ | ०१ |
| २) | वरिष्ठ अधिव्याख्याता | ०२ | ०१ |
| ३) | अधिव्याख्याता | ०५ | ०१ |
| ४) | विषय सहायक | ०५ | ०० |
| ५) | लिपिक / डाटा एन्ट्री ऑपरेटर | ०२ | ०० |
| ६) | कंत्राटी नियुक्तीने शासनाबाहेरील लोकांना सीएसआर च्या मदतीने | ०२ | ०० |
| ७) | शिपाई | ०२ | ०१ |
विभागाची उद्दिष्टे :-
- १००% मुले शिकण्यासाठी शिक्षण विभागातील व्यक्तींची समतामूलक दृष्टी विकसित करणे.
- स्त्री-पुरुष जन्मदरातील प्रमाणाच्या संतुलनाबाबत जाणीव जागृती करणे.
- सर्व शरीर प्रकारांमध्ये (स्त्री, पुरुष, दिव्यांग, अन्यलिंगी) वागणुकीत समानता आणणे.
- शिक्षण प्रक्रियेत समतेचे स्थान बळकट होण्यासाठी अभ्यासक्रम, मूल्यमापन, विविध प्रशिक्षण, कार्यशाळांमधून समतामूलक विचारांची आवश्यकता स्पष्ट करणे.
- शाळाबाह्य मुलांना शाळेच्या प्रवाहामध्ये आणणे व टिकून ठेवणे यासाठी प्रयत्न करणे.
- शाळा व्यवस्थापन समिती आणि शाळा व्यवस्थापन विकास समिती सदस्यांचे सक्षमीकरण करणे.
- विशेष गरजा असणाऱ्या मुलांना शाळेच्या प्रवाहात आणणे व टिकवून ठेवणे.
- बालकांचे हक्क व सुरक्षा याबाबत प्रचार व प्रसार करणे.
- मासिक पाळी व्यवस्थापनाबाबत जागृती करणे.
विभागांतर्गत असलेले उपविभाग :-
- लैंगिक परस्परावलंबन
- धार्मिक परस्परावलंबन
- जातीय परस्परावलंबन
- शाळाबाह्य मुले व गळती
- शाळा व्यवस्थापन समिती
- विशेष गरजा असणाऱ्या बालकांचे शिक्षण
विभागातील कामे / उपक्रम :-
| अनु. क्र. | शैक्षणिक वर्ष | उपक्रम |
|---|---|---|
| १. | सन २०१८ -२९ | शिक्षणाची वारी |
| २. | सन २०१९-२० | बालकांचे हक्क व सुरक्षितता - शिक्षक सक्षमीकरण 1. वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी विद्यार्थी मित्र साहित्य निर्मिती व शिक्षक प्रशिक्षण ( उर्दू व मराठी माध्यम) 2. शाळा व्यवस्थापन व विकास समिती सक्षमीकरण |
| ३. | सन २०२०-२१ | 1. वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी विद्यार्थी मित्र साहित्य निर्मिती व शिक्षक प्रशिक्षण ( उर्दू व मराठी माध्यम) |
| ४. | सन २०२१-२२ | 1. शाळा व्यवस्थापन समिती सक्षमीकरण 2. वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी विद्यार्थी मित्र साहित्य निर्मिती व शिक्षक प्रशिक्षण ( उर्दू व मराठी माध्यम) |
| ५. | सन २०२२ -२३ | १. विशेष गरजा असणाऱ्या बालकांच्या अध्ययन -अध्यापनाबाबत शिक्षक प्रशिक्षण |
| ६. | सन २०२३-२४ | 1. बालरक्षक सक्षमीकरण प्रशिक्षण 2. वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी विद्यार्थी मित्र साहित्य निर्मिती व शिक्षक प्रशिक्षण ( उर्दू व मराठी माध्यम) |
| ७. | सन २०२४-२५ | 1. वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी विद्यार्थी मित्र साहित्य निर्मिती व शिक्षक प्रशिक्षण ( उर्दू व मराठी माध्यम) 2. समावेशित शिक्षण - विशेष शिक्षक प्रशिक्षण 3. मीना राजू मंच उपक्रम 4. UDL PM Shri - समावेशित शिक्षण - विशेष शिक्षक प्रशिक्षण 5. शाळा व्यवस्थापन समिती सक्षमीकरण (उर्दू व मराठी माध्यम) 6. शाळा व्यवस्थापन व विकास समिती सक्षमीकरण (उर्दू व मराठी माध्यम) |
शैक्षणिक साहित्य :-
| अनु. क्र. | शैक्षणिक वर्ष | शैक्षणिक साहित्याचे नाव | डाऊनलोड |
|---|---|---|---|
| १. | सन २०१९-२० | बालकांचे हक्क व सुरक्षितता | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| २. | सन २०१९-२० | नवी पहाट | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| ३. | सन २०१९-२१ | शिक्षणाच्या नव्या वाटा | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| ४. | सन २०२१-२२ | शाळा व्यवस्थापन व विकास समिती सक्षमीकरण घटकसंच | लिंक नाही |
| ४b. | सन २०२१-२२ | शाळा व्यवस्थापन व विकास समिती सक्षमीकरण मार्गदर्शिका | लिंक नाही |
| ५. | सन २०२१-२२ | माझी शाळा माझी जबाबदारी- शाळा व्यवस्थापन समिती सक्षमीकरणासाठी मार्गदर्शिका | PDF लिंक - 6.3 MB |
| ५b. | सन २०२१-२२ | शाळा व्यवस्थापन समिती- माझी शाळा माझी जबाबदारी घडीपत्रिका | PDF लिंक - 4.49 MB |
| ६. | सन २०२२ -२३ | दिशा - समावेशनाकडून शिक्षणाकडे विशेष गरजा असणाऱ्या बालकांच्या अध्ययन -अध्यापनाबाबत शिक्षक मार्गदर्शिका इयत्ता पहिली व दुसरी | PDF लिंक - 9.05 MB |
| ७. | सन २०२३-२४ | बालरक्षक सक्षमीकरण प्रशिक्षण घटक पुस्तिका | PDF लिंक - 2.65 MB |
| ८. | सन २०१९-२० ते २०२४-२५ | वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी विद्यार्थी मित्र - मराठी / हिंदी/ इंग्रजी (५ वी व ६ वी) | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| ८b. | वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी विद्यार्थी मित्र - मराठी / हिंदी/ इंग्रजी (७ वी व ८ वी) | गूगल ड्राइव्ह लिंक | |
| ८c. | वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी विद्यार्थी मित्र - गणित (५ वी ते ८ वी) | गूगल ड्राइव्ह लिंक | |
| ८d. | वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी विद्यार्थी मित्र - गणित (१ ली ते ४ थी) | गूगल ड्राइव्ह लिंक | |
| ८e. | वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी विद्यार्थी मित्र - मराठी (१ ली ते ४ थी) | गूगल ड्राइव्ह लिंक | |
| ८f. | वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी- शिक्षक मार्गदर्शिका | गूगल ड्राइव्ह लिंक | |
| ८g. | वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी- शिक्षक मार्गदर्शिका | गूगल ड्राइव्ह लिंक | |
| ८h. | वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी- शिक्षक मार्गदर्शिका | गूगल ड्राइव्ह लिंक | |
| ९. | सन २०२४-२५ | समावेशित शिक्षण - विशेष शिक्षक प्रशिक्षण घटकसंच | PDF लिंक - 4.45 MB |
| ९b. | सन २०२४-२५ | समावेशित शिक्षण - विशेष शिक्षक प्रशिक्षण मार्गदर्शिका | PDF लिंक - 130.58 MB |
| १०. | सन २०२४-२५ | मीना राजू मंच - उत्सव समतेचा | PDF लिंक - 12.19 MB |
| १०b. | सन २०२४-२५ | मीना राजू मंच मार्गदर्शिका | PDF लिंक - 3.68 MB |
| १०c. | सन २०२४-२५ | मीना राजू मंच - माझी समतेची दैनंदिनी | PDF लिंक - 6.31 MB |
| ११. | सन २०२४-२५ | UDL PM Shri - समावेशित शिक्षण - विशेष शिक्षक प्रशिक्षण मार्गदर्शिका | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| १२. | सन २०२४-२५ | वयानुरूप समकक्ष वर्गात प्रवेश घेतलेल्या मुलांच्या विशेष प्रशिक्षणासाठी शिक्षक मार्गदर्शिका | PDF लिंक - 13.45 MB |
| १२b. | सन २०२४-२५ | विद्यार्थी मित्र पुस्तिका | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| १३. | सन २०२४-२५ | "शाळा सर्वांची जबाबदारी प्रत्येकाची"- शाळा व्यवस्थापन समिती (SMC) सक्षमीकरण मार्गदर्शिका | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| १३b. | सन २०२४-२५ | "शाळा सर्वांची जबाबदारी प्रत्येकाची"- शाळा व्यवस्थापन समिती (SMC) प्रशिक्षण घटक संच | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| १३c. | सन २०२४-२५ | शाळा व्यवस्थापन समिती - घडीपत्रिका | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| १३d. | सन २०२४-२५ | "शाळा सर्वांची जबाबदारी प्रत्येकाची"- शाळा व्यवस्थापन व विकास समिती (SMC) सक्षमीकरण मार्गदर्शिका | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| १३e. | सन २०२४-२५ | "शाळा सर्वांची जबाबदारी प्रत्येकाची"- शाळा व्यवस्थापन व विकास समिती (SMC) प्रशिक्षण घटक संच | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| १३f. | सन २०२४-२५ | शाळा व्यवस्थापन व विकास समिती - घडीपत्रिका | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| १४. | सन २०२५-२६ | विद्यार्थी सुरक्षितता व मुलींचे स्व संरक्षण प्रशिक्षण मार्गदर्शिका | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| १४b. | सन २०२५-२६ | मूल्यवर्धन शिक्षक उपक्रम पुस्तिका व विद्यार्थी उपक्रम पुस्तिका (मराठी, हिंदी, इंग्रजी माध्यम) | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| १५. | सन २०२५-२६ | बाललैंगिक शोषण आणि वैयक्तिक सुरक्षा शिक्षण | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| १६. | सन २०२५-२६ | समावेशित शिक्षण विशेष शिक्षक प्रशिक्षण मार्गदर्शिका | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
| १७. | सन २०२५-२६ | प्रज्ञावंत विद्यार्थांसाठी मार्गदर्शक सूचना | गूगल ड्राइव्ह लिंक |
क्षणचित्रे :-










